Blog

“Wat je vindt mag je houden!” hoorde ik een keer van iemand. Dat vond ik mooi gezegd, we vinden zo vaak ergens iets van, een beetje inhouden kan geen soms kwaad. Zo nu en dan zijn er echter zaken die ik vind en wél wil delen. Dan mag het soms ook wel een beetje prikkelen of jeuken.

De kortste dag van het jaar komt dichterbij. Nog nooit was het zo lang achter elkaar boven 10 oC, maar daar zijn we dan nu toch onder gedoken. Weer meer tijd om te lezen. Over kringloop, regeneratief, natuurinclusief, precisie, fair etc. Op de vaak gestelde vraag welke vorm mij nou kansrijk lijkt antwoord ik “Allemaal!”. Het is niet zo dat dé oplossing bestaat. Wil je de komende eeuwen aan kringlooplandbouw doen dan moet het systeem robuust en zelfredzaam zijn. Natuurinclusief betekent dat je de natuurlijke evenwichten weer hun werk laat doen en het bedrijf zo inricht dat het ook kan, met strokenteelt als in de belangstelling staande variant voor de akkerbouw. Regeneratief betekent bijvoorbeeld dat je de bodem weer vitaal en in balans brengt. Niet kerende grondbewerking is daar een richting binnen. Een vitale bodem bereik je niet met eenzijdig minerale meststoffen maar vraagt een circulaire benadering waar de consument ook deel van uitmaakt. Is techniek de oplossing? Soms wel. De drone uit wereld van de precisielandbouw kan nu klaverzaad meenemen en al vliegend over een perceel beoordelen waar wel en niet klaverdoorzaai wenselijk is. Een drone van een paar kilo die zuinig zaait of een trekker van een paar ton die volvelds aan de gang gaat. Dan weet ik het wel.

Boer tot Bord hoeksteen van de Green Deal. Gaat het lukken? (20 11-2020)

De Farm to Fork ofwel Boer tot Bord strategie van de EU is helder. Samengevat bestaat die uit het volgende resultaat in 2030: gebruik en risico van pesticiden 50% reduceren; nutriëntenverlies 50% reduceren; 20% minder gebruik van meststoffen; antibiotica met 50% verminderen; 25% biologische landbouw. Bij zulke grote doelen verwacht ik ook een stevige finaciele basis. Er is echter gekozen om de komende jaren 20% van het landbouwbudget in te zetten op verduurzaming, met andere woorden de overige 80% ‘klassiek’ in te zetten, zoals hectaresteun, die tot nu toe vooral tot schaalvergroting en intensivering leidde. Of het nou de EU is of de Nederlandse politiek, men weet waar het mis is, wat moet veranderen, en drukt dat ook uit in ambituese doelen. Echter als het op invoeren en uitvoeren aankomt wordt het ineens allemaal wat wollig en voorzichtig. Dus nee, op deze manier acht ik de kans niet groot dat de doelen worden gehaald.

link naar hoofdredactioneel artikel in Trouw: “De EU mist de afslag naar duurzame landbouw

Op weg naar duurzaam produceren: de eco-technologische benadering van landbouw (27-10-2020)

Bij de start van het Practoraat heeft is op de Aeres website een dubbelinterview geplaatst van Corné Kempenaar, lector precisielandbouw, en mij als de nieuwbakken practor kringlooplandbouw. Erg leuk om te ervaren hoe we vanuit 2 op het eerste gezicht totaal verschillende vakgebieden al snel tot eensluidende conclusies komen over wat nodig is om een transitie te bewerkstelligen. Klik op de foto voor het interview

Themanummer Dynamisch perspectief (30-09-2020)

In de nazomer kwam het themanummer “Korte ketens” van Dynamisch Perspectief uit, het ledenblad van de Vereniging voor Biologisch-Dynamische Landbouw en Voeding. Als geheel is het een zeer lezenswaardig blad, waar ik een artikel over kringlooplandbouw voor mocht schrijven. Onderstaand links naar het artikel en naar het hele blad.

link naar een pdf van het artikel
link naar het hele blad

.

.

.

Biologisch is geen eng woord (20-06-20)

Biologische landbouw heeft niet alle wijsheid in pacht. True. De kringloop van de biologische sector heeft nog een hele weg te gaan. True. Echter. Biologische landbouw heeft wel heel veel ervaring in te brengen bij het ontwikkelen van kringlooplandbouw, en dat mag ook benoemd worden. Volkert Engelsman en Jeroen Smit beschrijven dat in een opinieartikel in De Volkskrant die het lezen waard is. Volkert Engelsman is CEO van Eosta, Jeroen Smit is journalist en auteur (De prooi, Het grote gevecht).

https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-carola-schouten-wees-niet-zo-bang-voor-biologische-landbouw~b9e4a5741/

Practor Kringlooplandbouw (01-07-2020)

Een dik half jaar geleden wist ik nog niet van het bestaan van Practoraten. Een Practoraat is de MBO variant van de Lectoraten in het HBO. Het is een themagerichte onderzoeksfunctie vanuit het onderwijs. Onderzoek naar inspirerende voorbeelden en naar geschikt lesmateriaal en werkvormen en bij elkaar brengen van mensen in het onderwijs. Voor het thema kringlooplandbouw zocht Aeres dit voorjaar een Practor.

Laat ik nu vanaf 1 augustus 3 dagen per week die Practor Kringlooplandbouw worden! Dat ga ik doen vanuit de ervaring die ik heb in de biologische landbouw, maar het Practoraat gaat over kringlooplandbouw in de alle agrarische en de verwerkende sectoren en in de relatie met de maatschappij. In het HBO komen binnenkort ook nog 3 lectoren kringlooplandbouw, dus met die mensen samen kunnen we vanuit MBO en HBO onderwijs met een praktische kijk op kringlooplandbouw komen. De komende tijd ga ik aan de slag om de mensen in het netwerk te spreken en wil ik op zoek naar voorbeelden die aansprekend zijn voor studenten, boeren en tuinders

Kringloop steek ik in vanuit het op termijn stoppen van gebruik van kunstmest en invoer van ver weg. Op een vorm van dierhouderij die is gebaseerd op gebruik van gronden die niet voor humane consumptie geschikt zijn en die maximaal gebruik maakt van reststromen. Impliciet daaraan is de verandering van het consumptiepatroon naar substantieel minder dierlijk eiwit. Met andere woorden, mijn visie is gebaseerd op een kringlooplandbouw die veel verder gaat dan een verschuiving in patronen, maar een vorm die is gebaseerd op transitie, een paradigmawissel. Dat klinkt groot, maar de tijd waarin we leven vraagt ook om een verandering die groot is (zie ook de Position Paper die ik natuurlijk niet toevallig dit voorjaar heb geschreven).

Energie is een woord dat in het kringloopverhaal weinig wordt genoemd. het is voor mij echter een wezenlijk onderdeel. Los van de beschikbaarheid van grondstoffen is ook energie een grote factor in het vorm geven van landbouw. Deze beide kunnen niet los van elkaar worden gezien.

Om de enorme stap in de komende jaren te maken is het heel belangrijk om te beseffen dat de transitie gaat over de manier van werken en ondernemen van zelfstandige boeren en tuinders. Het gaat over hun werk, inkomen en voortbestaan. Eveneens gaat het over het consumptiepatroon van burgers en de hoeveelheid geld die zij moeten gaan betalen voor de producten. De overheid wil dat Nederland in 2030 kringloopkoploper is in de wereld. Dat is een hele hoge inzet! Om iedereen daar in mee te nemen is een groot avontuur.

https://www.practoraten.nl/
position paper kringlooplandbouw

01-05-2020 Stikstof, corona, en ondertussen ook nog kringlooplandbouw invoeren.

Het invoeren van kringlooplandbouw is een beetje ondergesneeuwd. De stikstofdiscussie heeft voor de nodige afleiding gezorgd en daar kwam de Corana crisis nog eens bij. Dat neemt niet weg dat de landbouwtransitie voort gaat. Om voor mezelf helder te krijgen welke consequenties er aan kringloop-landbouw zitten heb ik een ‘Position paper geschreven. Aan de hand van een aantal thema’s wordt daarin beschreven ‘wat de veranderingen in de landbouw zijn als je kringloop als leidend principe neemt.

2020: Internationaal jaar van de plantgezondheid.

“40% van de teelt wereldwijd gaat verloren door ziekten en plagen”. Nou kunnen we natuurlijk nog meer gaan bestrijden. Maar als we het bij de bron aanpakken gaan we de ecosystemen versterken.

Volgens de laatste schattingen van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) gaat jaarlijks tot 40% van de voedselgewassen verloren als gevolg van plagen en plantenziekten. Reden voor de Verenigde Naties (VN) om 2020 uit te roepen tot Internationaal Jaar van de Plantgezondheid.

Als gevolg van oogstverliezen lijden miljoenen mensen honger, zo stelt men bij de VN. “De gezondheid van planten wordt steeds meer bedreigd. De klimaat-verandering en menselijke activiteiten hebben ecosystemen en de biodiversiteit aangetast en nieuwe niches gecreëerd waarin plagen goed gedijen”, zegt Marieta Sakalian, expert Milieuprogramma van de Verenigde Naties.

16-02-2020 Boekje Kringlooplandbouw

Op een dag ga je achter de computer zitten en gaat een opdracht voor studenten uitwerken waarin ze een gemengd bedrijf opzetten.

“Och, dan kan ik er meteen wel even een schets van de toekomstige kringlooplandbouw aan toevoegen. En als ik dan toch bezig ben meteen maar kijken naar de rol van het dier in de landbouw”. En voor je het weet heb je een project. Dat project is nu af. Nou ja, af. Een boekje is nooit af, maar voor het moment vind ik het mooi genoeg om met anderen te delen.

Na 5 werktitels is de uiteindelijke titel “Kringlooplandbouw, van bedrijfssysteem naar maatschappijsysteem”. Met als ondertitel 2020, af en aanvoer, 2030 af en terugvoer. Het boekje is deels een schets van de consequenties van een helemaal doorgevoerde kringlooplandbouw. Daarnaast bevat het een voorbeeldberekening van de verhoudingen tussen dierlijke en plantaardige productie op basis van een optimale interne kringloop.

12-01-2020 Kring-Loop

Komende dinsdag gaat een groot aantal organisaties naar Den Haag lopen om een 9 stappen plan aan te bieden om tot natuurinclusieve kringlooplandbouw te komen. Ze lopen van het gemengd bedrijf Hoeve Biesland in Delfgauw, waar Carola Schouten het plan voor het eerst presenteerde, naar het Ministerie aan het Lange Voorhout.

Het is niet verkeerd om wakker te houden wat kringloop is en wat er moet gebeuren om dat in een jaar of 10 á 20 voor elkaar te krijgen. Door alle protesten dreigt het woord te eroderen tot een woord wat beschrijft dat er wat producten tussen akkerbouw en veehouderij worden uitgeruild. Terwijl echte kringloop betekent dat er een grote verandering van de stofstromen komt. Deze verandering komt niet alleen op het conto van de boeren maar moet door de hele maatschappij organisatorisch en financieel worden gedragen.

  • Geen noemenswaardige hoeveelheden meststoffen die worden geïmporteerd of gefabriceerd en geen noemenswaardige voerimporten.
  • Daarmee grote veranderingen wat betreft de exportpositie, want de hoge productie op onze 1,8 miljoen hectare ontlenen we nu mede aan de 3 miljoen hectare in het buitenland waar we nu veel van het veevoer van betrekken.
  • Hergebruik van de feces, die nu nog het riool in verdwijnt, om het mineralenevenwicht te behouden.
  • Veel meer vlinderbloemigen en andere bodemopbouwende gewassen in de vruchtwisseling om verdere bodemdegradatie te stoppen.
  • Veel minder productie van dierlijk eiwit. We eten nu 50 gram per dag, terwijl optimale bodembenutting wordt bereikt bij 10 á 20 gram per dag.

Zie http://dewegvooruit.nl/kring-loop.pdf voor de organisaties die meedoen.

Zie voor het 9 punten plan de PDF:

In de trouw van 13 januari constateert Jeroen den Blijker dat de visie van Carola Schouten door het tractor rumoer werd overstemd en dat dit initiatief daar op een positieve manier weer aandacht voor vraagt.

aanbieden van het plan aan minister Carola Schouten

26-12-2019 Boerenraad

13 landbouworganisaties hebben zich gebundeld in het Landbouw Collectief. Lang niet alle boeren voelen zich door die groep vertegenwoordigd. Alleen hoor je daar niet zoveel van omdat ze niet op de barricades gaan. Dat zijn de boeren die zien dat er grote veranderingen nodig zijn en mogelijk zijn. Die bijvoorbeeld aan klimaatbestendigheid en biodiversiteit werken.

Vlakbij waar ik woon boert initiatiefnemer Alex Datema in het buurtschap Briltil, tegen Zuidhorn. Alex is LTO lid, maar ervaart de koers van het Landbouwcollectief als teveel korte termijn planning en teveel gericht op de stikstofproblematiek. “De vraag is veel groter. Hoe kunnen we anders boeren? Er spelen meer zaken, zoals biodiversiteit en klimaat, en wij zijn optimistisch dat we die klus gaan klaren, dat er kansen liggen. Wij gaan onze plannen wat betreft landbouw, landschap en biodiversiteit in 2030 uitwerken en willen dat begin volgend jaar aanbieden aan landbouwminister Carola Schouten”. Alex Datema is “boer van huis uit” met 100 melkkoeien.

Mede initiatiefnemer Geert van der Veer komt uit een heel andere hoek. Hij is gestart met het initiatief “Heerenboer”. Daarin nemen burgers het initiatief om een boerderij te beginnen en daar een boer aan te stellen om het bedrijf te runnen. Inmiddels zijn er meerdere Heerenboerderijen in het land gestart.

Het Landbouwcollectief vraagt voor de komende vijf jaar 3 miljard (!) euro voor “het invoeren en doorontwikkelen van maatregelen en systemen die nog niet praktijkrijp zijn”. Hoe zou het zijn als die 3 miljard meteen naar toekomstbestendige maatregelen gaan die aansluiten bij de toekomstvisie van de overheid? Die bijdragen aan” het invoeren en doorontwikkelen van maatregelen en systemen die al wél praktijkrijp zijn”, maar door het beperkte budget maar langzaam van de grond komen. Stel 20% van de boeren gaat er de komende 5 jaar mee aan het werk. Dan is dat 300.000 euro per boer, 60.000 per jaar. Daar kun je wel wat mee.

link naar Boerennatuur met een interview met Alex Datema